Słownik harcersko-polski

W harcerstwie posiadamy swój slang, który może być nie zrozumiały dla osoby, nie obracającej się w naszym środowisku. Dlatego poniżej zostało zebrane kilkadziesiąt pojęć z ich wytłumaczeniami, które mamy nadzieję lepiej pomogą rodzicom zrozumieć harcerki świat.

Alarm

sygnał lub rozkaz wzywający do szybkiego stawienia się w wyznaczonym miejscu; może być przeciwpożarowy, mundurowy, ewakuacyjny etc.

Apel

oficjalne rozpoczęcie (apel poranny) i zakończenie (apel wieczorny) dnia obozowego; czasami, w szczególnych przypadkach, odbywany jest także w innych porach dnia (np. apel zgrupowania, czyli sąsiadujących ze sobą obozów, z udziałem komendanta bazy; apel z okazji odwiedzin władz hufca itp.). Osobą prowadzącą apel jest zazwyczaj oboźny, a uczestniczą w nim wszyscy harcerze obecni na obozie (ewentualnie z wyjątkiem wartownika), wraz z kadrą. Zastępy ustawiają się na placu apelowym, którego centralne miejsce zajmuje maszt z flagą. Apel ma charakter uroczysty, harcerze są w mundurach (lub – w przypadku trudnych warunków atmosferycznych – w przyjętym w drużynie stroju polowym). Przebiega według stałego porządku, utrwalonego w danym środowisku.

Azymut

kąt zawarty między północną częścią południka odniesienia, a danym kierunkiem poziomym. Wartość azymutu liczy się zgodnie z ruchem wskazówek zegara i wyraża w mierze kątowej, najczęściej w stopniach.

Beret

miękkie, płaskie, okrągłe nakrycie głowy bez daszka czy otoku, wykonywane z filcu, moheru, aksamitu lub dzianiny.

Biszkopt

żartobliwe określenie harcerza, który jest pierwszy raz na obozie.

Biwak

zbiórka harcerska lub zuchowa poza miejscem zamieszkania z nocowaniem w warunkach polowych. Najatrakcyjniejsze biwaki połączone są z wędrówką (rajdem) i noclegiem pod namiotami.

Chorągiew

jednostka organizacyjna ZHP, która obejmuje hufce na terenie jednego województwa (wyjątek: Chorągiew Stołeczna ZHP, oraz pojedyncze przypadki niewielkich zmian terytorialnych).

Czuj!

tradycyjne pozdrowienie zuchów.

Czuwaj!

tradycyjne pozdrowienie harcerskie.

Depionierka

ostatnie dni obozu harcerskiego, poświęcone na rozbieranie zbudowanych konstrukcji i demontaż sprzętu obozowego.

Druh/druhna

zwyczajowe określenie harcerza czy instruktora, stosowane przy zwracaniu się do siebie (np. druhu Piotrze) lub mówieniu o innym harcerzu lub instruktorze (np. druhna Ewa…)

Drużyna

podstawowa jednostka organizacyjna w ZHP, składa się z kilku zastępów, liczy średnio 15-25 harcerzy. Na czele drużyny stoi drużynowy. Drużynę, w skład której wchodzą zuchy, nazywamy gromadą zuchową.

Drużynowy

instruktor harcerski kierujący drużyną lub gromadą, który ma wiedzę i umiejętności potrzebne do wychowania oraz opieki nad dziećmi i młodzieżą.

Dziesiątka/dycha

potoczne określenie namiotu o podstawie 4×5 m i wysokości 2m, zasadniczo przeznaczonego dla 10 osób, powszechnie używanego na obozach harcerskich, choć zwykle śpi w nim na obozie 5 – 7 osób.

Finka

nóż harcerski, tradycyjny i praktyczny element wyposażenia harcerza, używany do prac polowych, noszony przy pasku od spodni. Istnieje oczywiście mnóstwo rodzajów noży; te stworzone z myślą o harcerzach mają zwykle nabitą lub nadrukowaną na pochwie lilijkę.

Furażerka

rodzaj miękkiej, sukiennej czapki bez daszka, o podłużnym kształcie.

Gawęda

krótka historia oparta na faktach lub fikcyjna, zawierająca morał lub drugie znaczenie, opowiadana podczas zbiórek i ognisk harcerskich.

Główna Kwatera

zarząd ZHP; liczy 7 osób, działa pod kierunkiem Naczelnika ZHP. Potoczne: określenie siedziby władz naczelnych ZHP w Warszawie przy ul. Konopnickiej 6.

Gromada zuchowa

podstawowa jednostka organizacyjna w ZHP skupiająca zuchy (dzieci w wieku 6 – 10 lat).

Gwiazdka zuchowa

określenie stopnia zucha. W ZHP są trzy gwiazdki: zuch ochoczy, sprawny i gospodarny. Ich nazwy charakteryzują poziom, jaki musi osiągnąć zuch, aby zdobyć kolejną gwiazdkę. Zdobywa się je po kolei, realizując zadania ustalone z drużynowym. Na znak zdobycia gwiazdki odnawia się Obietnicę Zucha, a na mundurze pod znaczkiem zucha, na pasku w barwach gromady, nosi się białą gwiazdkę.

Harcerze

członkowie ZHP w wieku 10-13 lat.

Harcerze starsi

członkowie ZHP w wieku 13-16 lat.

Harcmistrz

najwyższy (trzeci) stopień instruktorski, oznaczany na mundurze czerwoną podkładką pod krzyżem harcerskim oraz czerwoną lilijką na lewym ramieniu.

Harcówka

pomieszczenie, w którym odbywają się zbiórki harcerskie.

Hufiec

jednostka organizacyjna ZHP obejmująca gromady zuchowe, drużyny i szczepy działające najczęściej na terenie jednej miejscowości, dzielnicy miasta lub gminy. Na czele hufca stoi komendant hufca.

InO

czyli Impreza na Orientację, zawody w trakcie, których uczestnicy muszą z pomocą mapy i kompasu odnaleźć w jak najszybszym czasie punkty w terenie, a następnie wrócić na miejsce startu.

Instruktor ZHP

członek ZHP w wieku min. 16 lat, który ma wiedzę i umiejętności potrzebne do wychowania i opieki nad dziećmi i młodzieżą. Instruktorem ZHP zostaje się po zrealizowaniu próby instruktorskiej i złożeniu Zobowiązania Instruktorskiego.

Iskra/iskierka

zwyczaj harcerski stosowany w harcerskim kręgu, polega on na uściśnięciu dłoni stojącej w kręgu obok osoby, aż „iskra” zatoczy koło; przekazywanie odbywa się w ciszy, czasami w momencie uściśnięcia dłoni wypowiada się harcerskie pozdrowienie „Czuwaj”.

Jamboree

spotkanie skautów (harcerzy) z całego świata w jednym miejscu, odbywa się co 4 lata i uczestniczy w nim ok. 40 tys. osób.

Kanadyjka

składane łóżko polowe, wykorzystywane na obozach harcerskich i koloniach zuchowych.

Kolonia

odpowiednik obozu, ale jego uczestnikami są zuchy.

Komenda hufca

zespół instruktorów ZHP, kierujący pracą hufca, któremu przewodzi komendant hufca.

Komendant

szef jednostki organizacyjnej ZHP; szczepu, hufca, chorągwi, lub osoba kierująca obozem harcerskim (komendant obozu) bądź kolonią zuchową (komendant kolonii).

Komisja Stopni Instruktorskich

zespół doświadczonych instruktorów, którzy zajmują się zatwierdzaniem programów prób na stopnie instruktorskie, monitorowaniem przebiegu prób oraz ich oceną po zrealizowaniu wszystkich przewidzianych w próbie zadań.

Krajka

dekoracyjny wyrób ludowy, w postaci wąskiego paska (od kilku do kilkunastu centymetrów), barwnie tkany przy użyciu bardka lub wykonywany techniką tkania tabliczkowego. Noszą ją instruktorzy należący do kręgu instruktorskiego.

Krąg

(np. przyjaźni) obrzęd kończący harcerskie spotkanie, któremu towarzyszy obrzędowa pieśń.

Krąg Rady

obrzędowa część zbiórki zuchów, podczas której wszyscy – zuchy i kadra gromady zuchowej – decydują o najważniejszych sprawach gromady, jak np. przyznanie sprawności, nagradzanie zuchów

Kuchnia polowa

kuchnia przystosowana do łatwego przewozu. Najczęściej występuje w postaci przyczepki jednoosiowej z 4-5 kotłami, ogrzewanymi drewnem lub węglem.

Kwaterka

grupa wykonująca podstawowe prace logistyczne na kilka dni przed rozpoczęciem obozu harcerskiego.

Kwatermistrz

harcerz lub instruktor zajmujący się sprawami gospodarczymi, sprzętowymi w danej jednostce harcerskiej lub na obozie.

Laska skautowa

tradycyjny przedmiot wykorzystywany w skautingu, drewniana laska zwykle o długości ok. 160 cm, mająca wiele różnych zastosowań.

Lilijka

tradycyjny symbol harcerski w kształcie lilii, noszony m.in. na nakryciu głowy.

Manierka

bidon, butelka na napój, może być wykonana ze sztucznego tworzywa lub z metalu.

Menażka

metalowe naczynie polowe, służące jako talerz, miska, patelnia lub kociołek, wykonana z metalu lub specjalnego tworzywa.

Metodyka

to grupa wiekowa, która posiada specjalnie przygotowane, dla swoich aktualnych potrzeb, formy pracy, które będą rozwijać młodego człowieka.

Nieprzetarty Szlak

ruch w ZHP pracujący z dziećmi niepełnosprawnymi fizycznie lub umysłowo.

Niezbędnik

składany komplet sztućców, zawierający często dodatkowo otwieracz do konserw, otwieracz do butelek, ewentualnie korkociąg. Może mieć formę zestawu osobnych części lub posiadać konstrukcję taką jak scyzoryk.

NS

1. Potoczne określenie namiotu o wysokości ponad 2 m, półkolistego, z okrągłymi oknami, używanego na obozach harcerskich.
2. Skrót od Nieprzetarty Szlak

Obietnica zuchowa

najważniejszy zuchowy uroczysty obrzęd, podczas którego zuch wypowiada słowa Obietnicy i otrzymuje znaczek zucha.

Oboźny

osoba pilnująca porządku i dyscypliny na obozie, biwaku harcerskim.

Obóz

kilkutygodniowy wyjazd wakacyjny harcerzy, który jest podsumowaniem rocznej pracy drużyny.

Obrzędowość

przyjęta na określony czas (np. na okres obozu harcerskiego) konwencja zabawy, pomagająca
w realizacji założonych celów wychowawczych.

Pałatka

peleryna przeciwdeszczowa.

Piguła

potoczne określenie pielęgniarki na obozie harcerskim.

Pionierka

pierwsze dni obozu harcerskiego przeznaczone na wykonanie wyposażenia obozowego.

PJO

czyli Podstawowa Jednostka Organizacyjna, to gromada zuchowa lub drużyna harcerska.

Pląs

rodzaj zabawy ruchowej, w której uczestnicy śpiewają piosenkę, jednocześnie pokazując rękami określone gesty i symbole, za każdym kolejnym powtórzeniem, śpiewa się coraz szybciej, wykonując też szybsze ruchy.

Podharcmistrz

drugi stopień instruktorski, oznaczany na mundurze zieloną podkładką pod krzyżem harcerskim oraz zieloną lilijką na lewym ramieniu.

Podkładka

kwadratowy kawałek filcu, który umieszcza się pod krzyżem harcerskim, w kolorze odpowiednim do posiadanego stopnia instruktorskiego.

Podobóz

autonomiczna terytorialnie i programowo jednostka wchodząca w skład obozu harcerskiego.

Prawo Harcerskie

zbiór najważniejszych zasad obowiązujących wszystkich członków ZHP; liczy dziesięć punktów.

Prawo Zucha

zbiór najważniejszych zasad obowiązujących wszystkie zuchy; liczy sześć punktów.

Proporzec

wyszywany lub haftowany kawałek materiału, który przytwierdza się do drzewca, służy on do celów reprezentacyjnych.

Przewodnik

pierwszy stopień instruktorski, oznaczany na mundurze granatową podkładką pod krzyżem harcerskim oraz granatową lilijką na lewym ramieniu.

Przyboczny

starszy harcerz lub instruktor ZHP pomagający drużynowemu w prowadzeniu gromady zuchowej lub drużyny harcerskiej.

Przyrzeczenie harcerskie

najważniejszy dla harcerza uroczysty obrzęd, podczas którego harcerz wypowiada słowa Przyrzeczenia harcerskiego i otrzymuje krzyż harcerski.

Rada Drużyny

grono składające się zwykle z kadry drużyny (zastępowi, przyboczni, drużynowy i inni funkcyjni), które podejmuje najważniejsze decyzje o działalności drużyny.

Rajd

jedno lub kilkudniowa wycieczka harcerska polegająca na wędrówce połączonej ze zwiedzaniem i wykonywaniem różnych zadań.

Rogatywka

rodzaj nakrycia głowy z kwadratowym denkiem.

Rozkaz

pisemny dokument, wydawany przez drużynowego lub komendanta danej jednostki, odczytywany na zbiórce/apelu. Zawiera zapis podjętych przez drużynowego/komendanta (w konsultacji z kadrą) decyzji.

Rozpórka

metalowy lub drewniany element konstrukcji kanadyjki; część służąca do naciągnięcia poszycia z dwóch stron łóżka.

Saperka

krótka, często możliwa do złożenia, mała łopatka o prostokątnej lub zakończonej w szpic głowni z zaostrzonymi krawędziami roboczymi i drewnianej lub metalowej rękojeści.

Składka członkowska

kwota pieniężna wpłacana do wspólnej kasy ZHP, służąca pokryciu podstawowych potrzeb organizacji. Składka ma w harcerstwie znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale także wychowawcze (uczenie systematyczności, oszczędności). Składki w ZHP płacą wszyscy z wyjątkiem członków Nieprzetartego Szlaku. Obowiązek płacenia składek wynika wprost z ustawy o stowarzyszeniach.

Składnica

sklep z harcerskim umundurowaniem, akcesoriami i publikacjami harcerskimi oraz sprzętem turystyczno-obozowym.

Spork

rodzaj sztućca, który z jednej strony zakończony jest łyżką, a z drugiej widelcem.

Sprawność harcerska

zdobyta i udowodniona działaniem umiejętność, którą zdobywa harcerz. Zdobyte sprawności oznacza się kolorowymi okrągłymi emblematami na prawym rękawie munduru.

Sprawność zuchowa

zdobyta przez zucha i udowodniona działaniem umiejętność, wiedza, którą zdobył zuch. Sprawności zuchy zdobywają indywidualnie oraz całą gromadą. Zdobyte sprawności zuchowe oznacza się kolorowymi trójkątnymi emblematami na prawym rękawie munduru zucha.

Stanica

zespół stałych zabudowań gospodarczych, które w okresie letnim stają się zapleczem organizacyjnym miejsc gdzie organizuje się obóz albo kolonie.

Statut ZHP

najważniejszy dokument wewnętrzny ZHP, określający zasady funkcjonowania organizacji

Stopień harcerski

określenie poziomu wiedzy, umiejętności i wyrobienia harcerskiego harcerzy. Stopnie zdobywa się realizując zadania określone w programie próby na stopień, dostosowane indywidualnie do potrzeb i wieku harcerza. Stopnie oznacza się na naramiennikach munduru oraz na krzyżu harcerskim.

Stopień instruktorski

określenie poziomu wiedzy, dojrzałości społecznej i umiejętności wychowawczych instruktora harcerskiego; w ZHP istnieją trzy stopnie instruktorskie (przewodnik, podharcmistrz, harcmistrz).

Strażnika ognia

funkcja honorowa pełniona przez harcerza podczas ogniska harcerskiego; jego zadaniem jest utrzymywanie ognia, a po jego zakończeniu jego ugaszenie i zatarcie po nim śladów.

Szczep

kilka współpracujących ze sobą gromad i drużyn harcerskich, jego celem jest ciąg wychowawczy, na czele szczepu stoi komendant szczepu.

Szóstka

grupa kilku zuchów, wykonująca razem zadania podczas zbiórki zuchowej.

Szpilka

odcinek sztywnego metalu, zakończony z jednej strony haczykiem, służby do napięcia odciągów namiotu.

Śledź

metalowy klin zakończony haczykiem wbijany w ziemię w celu naciągnięcia linek utrzymujących konstrukcję namiotu.

Świeczkowisko

odpowiednik ogniska; jest organizowane w budynku przy świecach.

Warta

służba pełniona zwykle na obozie przez harcerzy, której celem jest pilnowanie terenu obozu.

Warta honorowa

straż honorowa pełniona podczas oficjalnych uroczystości.

Wędrownicy

członkowie ZHP w wieku 16-21 lat.

Wodniak

harcerka lub harcerz działający w drużynie o specjalności wodnej.

Zaprawa

poranna rozgrzewka – seria ćwiczeń, w której biorą udział uczestnicy kolonii/obozu tuż po pobudce, przed śniadaniem i apelem.

Zastęp

kilkuosobowa grupa harcerzy, której przewodzi zastępowy. Praca w małych grupach przynosi lepsze efekty wychowawcze, ponieważ łatwiej jest dotrzeć do każdego harcerza, dostrzec jego wartość, pomóc mu pokonać słabości, poznać go.

Zastępowy

harcerze mający większe doświadczenie lub wyrobienie harcerskie, cieszący się zaufaniem, stoi na czele kilkuosobowej grupy harcerzy, dzięki czemu zdobywa umiejętności liderskie.

Zbiórka

cykliczne, tematyczne spotkanie określonej grupy członków ZHP.

Zimowisko

odpowiednik kolonii/obozu; organizowane podczas ferii zimowych.

Zobowiązanie instruktorskie

najważniejszy  dla przyszłego instruktora uroczysty obrzęd, do którego może przystąpić po odbyciu próby przewodnikowskiej, podczas którego składa zobowiązanie, że:
• odpowiedzialnie będzie wychowywał przyszłe pokolenia harcerzy,
• będzie strzegł dobrego imienia harcerstwa,
• będzie przestrzegał statutu ZHP,
• będzie pracować nad sobą,
• będzie pogłębiać swoją wiedzę i umiejętności,
• wychowa swojego następce,
• powierzonej mu służby nie opuści samowolnie.
Po zobowiązaniu instruktor otrzymuję granatową podkładkę pod krzyż harcerski oraz uzyskuje tytuł „przewodnika”. Od tego momentu może również pełnoprawnie pełnić funkcję drużynowego.

Zuchmistrz

drużynowy gromady zuchowej.

Zuchówka

pomieszczenie, w którym odbywają się zbiórki gromady zuchowej. Zwykle jest to samo pomieszczenie co odbywają się zbiórki harcerskie.

Zuchy

członkowie ZHP w wieku 6-10 lat.

Powyższy zbiór pojęć i ich definicji został stworzony na podstawie:
http://cbp.zhp.pl/wp-content/uploads/2015/06/Porozmawiajmy-o-ZHP2.pdf
https://gkzhp.sharepoint.com/:b:/r/sites/ezhp/Repozytorium/3_Szablony%20-%20wydarzenia/Naborowe/slowniczek.pdf?csf=1&e=9hDrzC
http://wodagorylas.pl/mow-po-harcersku-harcerski-slownik
zasobów Wikipedii